zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Umowa użyczenia

Julia Chełmońska
prawnik,
specjalista prawa gospodarczego

Użyczenie, często nieprawidłowo nazywane pożyczką, jest umową najbardziej zbliżoną do umowy najmu, od której różni się brakiem odpłatności. W związku z tym nakłada większe obowiązki na biorącego do użytkowania w stosunku do umów odpłatnych i zawiera ograniczenia obowiązków użyczającego.


Umowa użyczenia należy do najczęściej zawieranych umów dnia codziennego, choć rzadko zdajemy sobie sprawę z jej zawarcia. Nawet typowe udostępnianie komuś bezpłatnie swojego samochodu czy książki w świetle prawa nie jest "pożyczaniem" - jest zawarciem umowy użyczenia.

Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu nieodpłatnie, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Przedmiotem umowy użyczenia mogą być zarówno rzeczy ruchome, jak i nieruchomości oraz ich części składowe.

WAŻNE
Nie mogą być przedmiotem umowy użyczenia pieniądze, ponieważ byłaby to umowa pożyczki.

TREŚĆ UMOWY

Umowa użyczenia to umowa realna (do jej zawarcia konieczne jest, oprócz złożenia oświadczeń woli, wydanie rzeczy biorącemu), jednostronnie zobowiązująca (zobowiązanym do spełnienia świadczenia jest tylko użyczający) i niewzajemna.

Dający rzecz w użyczenie nie musi być jej właścicielem; wystarczy, że jest posiadaczem albo dzierżycielem. Umowa użyczenia może być zawarta w dowolnej formie, nawet dorozumianej. Jeżeli jednak strony zawarły umowę w formie np. pisemnej, to jej uzupełnienie lub zmiana wymaga zachowania formy pisemnej.

Może być zawarta na czas oznaczony lub nieoznaczony. Jeżeli jest to umowa na czas nieoznaczony (albo w umowie nie sprecyzowano czasu, przez jaki biorący może używać rzeczy), użyczenie kończy się, gdy biorący w używanie uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.

W takiej sytuacji użyczający może żądać natychmiastowego zwrotu rzeczy, bez konieczności uprzedniego wypowiadania umowy użyczenia. Obie strony mogą wypowiedzieć umowę użyczenia, jednak powinno ono nastąpić w terminie uwzględniającym interesy obu stron.

Poza tym wypowiedzenie umowy przez biorącego do używania przed upływem terminu umownego nie może nastąpić w nieodpowiednim dla użyczającego momencie, czyli wtedy, gdy przejęcie pieczy nad przedmiotem umowy byłoby dla niego uciążliwe. Taka sytuacja biorącego na używanie wydaje się być uzasadniona nieodpłatnością i niewzajemnością umowy użyczenia.

OBOWIĄZKI BIORĄCEGO DO UŻYWANIA

Biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej i nie może żądać ich zwrotu od użyczającego. Koszty utrzymania rzeczy to wydatki i nakłady pozwalające zachować rzecz w stanie niepogorszonym, utrwalającym jej właściwości i przeznaczenie (np. koszty konserwacji, bieżących remontów, drobnych napraw, nawożenia gleby, karmienia i leczenia zwierząt).

Ocena, które koszty należy zaliczyć do zwykłych, zależy od okoliczności konkretnego przypadku oraz cech i właściwości konkretnej rzeczy. Nie można uznać za takie kosztów obciążających dłużnika niezależnie od istnienia stosunku użyczenia (np. podatków, kosztów ubezpieczenia rzeczy, opłat i innych publiczno- i prywatnoprawnych ciężarów związanych zwykle z własnością lub posiadaniem rzeczy).

Jeżeli jednak biorący do używania poczynił także inne wydatki lub nakłady, do których nie był zobowiązany, wówczas mają zastosowanie przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Oznacza to, że biorący powinien działać z korzyścią dla użyczającego, zgodnie z jego prawdopodobną wolą, i w miarę możności powinien zawiadomić go o podjętych działaniach. Przy prowadzeniu sprawy obowiązany jest zachowywać należytą staranność.

Powinien też złożyć rachunek ze swych czynności oraz wydać użyczającemu wszystko, co przy prowadzeniu sprawy dla niego uzyskał.

Jeżeli działał zgodnie ze swoimi obowiązkami, może żądać zwrotu uzasadnionych wydatków i nakładów wraz z ustawowymi odsetkami oraz zwolnienia od zobowiązań, które zaciągnął przy prowadzeniu sprawy (art. 752-757 k.c.).

Jeżeli biorący do używania dokona nakładów bez wyraźnej potrzeby albo wbrew wiadomej mu woli użyczającego, obowiązany jest przywrócić stan poprzedni, a gdyby to nie było możliwe - naprawić szkodę na zasadach ogólnych (art. 471 k.c.). Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wola użyczającego sprzeciwia się ustawie lub zasadom współżycia społecznego.

PRZYKŁAD
Biorący do używania wyremontował gruntownie użyczony samochód, który do właściwego funkcjonowania nie wymagał naprawy, a poza tym użyczający chciał go złomować. A więc zmienił rzecz bez wiedzy użyczającego, dlatego nie ma prawa do zwrotu poniesionych wydatków.

Po zakończeniu użyczenia biorący do używania obowiązany jest zwrócić użyczającemu rzecz w stanie niepogorszonym, jednak nie ponosi odpowiedzialności za normalne zużycie rzeczy (w następstwie prawidłowego używania).

Jeżeli biorący do używania powierzył rzecz innej osobie, obowiązek zwrotu w stanie niepogorszonym ciąży także na tej osobie. Jeżeli kilka osób wspólnie wzięło rzecz do używania, ich odpowiedzialność jest solidarna.

WARTO WIEDZIEĆ
Biorący nie może oddać rzeczy użyczonej osobie trzeciej, chyba że za zgodą użyczającego lub gdy zmuszają go do tego okoliczności (przymus subiektywny, np. choroba, nagły wyjazd służbowy, lub obiektywny, np. klęska żywiołowa). Wtedy nie odpowiada za przypadkową utratę lub uszkodzenie powierzonej mu rzeczy.

OBOWIĄZKI UŻYCZAJĄCEGO

Głównym obowiązkiem użyczającego jest powstrzymanie się od jakichkolwiek działań, które mogłyby utrudnić biorącemu w używanie rzeczy. Jeżeli rzecz użyczona ma wady, użyczający obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o nich.

Zasady tej nie stosuje się, gdy biorący mógł wadę z łatwością zauważyć (art. 711 k.c.). Nawet jeżeli umowa użyczenia jest zawarta na czas oznaczony, użyczający może odebrać rzecz biorącemu do używania, jeżeli ten:
  • używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową albo z właściwościami lub z przeznaczeniem rzeczy,
  • powierza rzecz innej osobie, nie będąc do tego upoważnionym przez umowę ani zmuszony przez okoliczności, albo
  • jeżeli rzecz stanie się potrzebna użyczającemu z powodów nieprzewidzianych w chwili zawarcia umowy (rzecz oddana w użyczenie staje się potrzebna użyczającemu także wtedy, gdy z powodów nieprzewidzianych w chwili zawarcia umowy uzasadnione jest inne nią rozporządzenie).
WZAJEMNE ROSZCZENIA STRON

Roszczenie użyczającego przeciwko biorącemu do używania o naprawienie szkody za uszkodzenie lub pogorszenie rzeczy oraz roszczenia biorącego do używania przeciwko użyczającemu o zwrot nakładów na rzecz, a także o naprawienie szkody poniesionej wskutek wad rzeczy przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy (art. 719 k.c.).

Termin ten ma także zastosowanie, gdy roszczenie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (uchwała SN z 21 października 1994 r., sygn. akt III CZP 136/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 38).

ZAKOŃCZENIE UŻYCZENIA

Zakończenie użytkowania ma miejsce, gdy:
  • umowa zawarta była na czas oznaczony - z upływem terminu umownego,
  • umowa została zawarta na czas nieoznaczony, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić,
  • rzecz stała się potrzebna użyczającemu - niezależnie od tego, czy umowa była zawarta na czas oznaczony, czy nie.
Obie strony mogą wypowiedzieć umowę użyczenia, jednak powinno ono nastąpić w terminie uwzględniającym interesy obu stron. Ponadto wypowiedzenie umowy przez biorącego do używania przed upływem terminu umownego nie może nastąpić w nieodpowiednim dla użyczającego momencie, czyli gdy przejęcie pieczy nad przedmiotem umowy byłoby dla niego uciążliwe.

PRZYKŁAD
Użyczający oddał lokal mieszkalny biorącemu w używanie na rok, gdyż w tym czasie miał przebywać za granicą. Po trzech miesiącach biorący, chcąc zwrócić użyczającemu lokal, stawia go w trudnej sytuacji. Jeśli to jednak użyczający wróciłby wcześniej, mógłby się domagać zwrotu potrzebnego mu lokalu. Taka sytuacja biorącego na używanie wydaje się być uzasadniona nieodpłatnością i niewzajemnością umowy użyczenia.

PRZYKŁADY
Strony, w sytuacji gdy powinna być zawarta umowa najmu lokalu mieszkalnego, zawarły umowę użyczenia, co w ich przekonaniu ma wyłączyć obowiązek zapłacenia podatku, pozostając w błędnym przekonaniu, że skoro (oficjalnie) nie ma przychodu (co za tym idzie, dochodu), więc podatek się nie należy.

Zgodnie z art. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychód z nieruchomości odstąpionych bezpłatnie w całości lub w części do używania innym osobom fizycznym i prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej uważa się wartość czynszową stanowiącą równowartość czynszu, jaki przysługiwałby od tych osób w razie zawarcia umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości.

Jedyne wyłączenie dotyczy pracodawców użyczających należące do nich mieszkania swoim pracownikom, ale w tym wypadku użyczenie takie stanowi nieodpłatne świadczenie pracodawcy na rzecz pracownika opodatkowane na zasadach określonych w art. 12 powołanej ustawy, czyli w sposób właściwy dla zasad opodatkowania przychodu ze stosunku pracy.
  • Nie stanowi nieodpłatnego świadczenia (a więc nie wiąże się z koniecznością zapłacenia podatku) użyczenie pojazdu od osób zaliczonych do I lub II grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn.
  • Udostępnienie samochodu osobom zatrudnionym (pracownikom, zleceniobiorcom, kontrahentom) w celu wykonania łączącej strony umowy (np. o współpracy handlowej) nie stanowi użyczenia, lecz umowę odpłatną, niezwiązaną z przychodem z tytułu nieodpłatnego świadczenia.
  • Jeżeli biorący w używanie ponosi wydatki, które obciążają użyczającego, np. opłaca podatek od środków transportowych, wówczas równowartość takiego wydatku stanowi czynsz najmu i jako taki stanowi koszt biorącego w używanie, a przychód użyczającego, który ma obowiązek wykazać go w zeznaniu rocznym PIT.

PODSTAWA PRAWNA
  • art. 471, art. 711, art. 719, art. 752-757 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.)
  • art. 12, art. 16 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.)



Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Restauracja