zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Zamknięcie roczne podatkowej księgi przychodów i rozchodów

Zamknięcie roczne podatkowej księgi przychodów i rozchodów
Zakres obowiązków związanych z prowadzeniem podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz.U. Nr 152, poz. 1475), zwanego dalej rozporządzeniem. Sposób prowadzenia księgi powinien jednak przede wszystkim zapewnić ustalenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy, co wynika z art. 24a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.). Służą temu czynności związane z zamknięciem księgi.
MIESIĘCZNE ZAMKNIĘCIE KSIĘGI
Miesięczne zamknięcie księgi (ust. 19 objaśnień do podatkowej księgi przychodów i rozchodów stanowiących załącznik nr 1 do rozporządzenia) służy wyłącznie ustaleniu wysokości zaliczki na podatek dochodowym od osób fizycznych. Obejmuje ono okres, za jaki podatnik jest obowiązany ustalić zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych (okres miesięczny). W tym celu, po zakończeniu miesiąca, wpisy dokonane przez podatnika w danym miesiącu należy podkreślić, a dane z kolumn 7–15 księgi zsumować. Wynikłe z podsumowania kwoty należy podkreślić. Podatnik może także (nie jest to jego obowiązkiem) pod podsumowaniem danego miesiąca wpisać w poszczególnych kolumnach sumy od początku roku do miesiąca poprzedzającego dany miesiąc i w kolejnej pozycji wpisać w poszczególnych kolumnach sumę od początku roku.
W przypadku podatników prowadzących księgę z zastosowaniem technik informatycznych należy pamiętać o obowiązku sporządzania na koniec każdego miesiąca wydruku zapisów dokonanych w danym miesiącu, który powinien być zgodny z wzorem księgi określonym w załączniku do rozporządzenia. Wydruk ten powinien zostać zrobiony w czasie zapewniającym prawidłowe i terminowe rozliczenie z budżetem, lecz nie później niż do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni. Podatnik posługujący się programem komputerowym, który nie zapewnia wydrukowania księgi według wspomnianego wzoru, jest obowiązany założyć księgę według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Po zakończeniu miesiąca należy sporządzić wydruk komputerowy, zawierający podsumowanie zapisów w danym miesiącu i wpisać do odpowiednich kolumn księgi sumy miesięczne wynikające z tego wydruku (§ 31 ust. 1 i 2 rozporządzenia).
ROCZNE ZAMKNIĘCIE KSIĘGI
Roczne zamknięcie księgi służy ustaleniu przez podatnika wysokości zobowiązania podatkowego, tj. dochodu z działalności gospodarczej. Jest to ostatnia czynność związana z rozliczeniem podatku dochodowego od osób fizycznych, obejmująca cały rok podatkowy. W istocie zamknięcie to polega na przeprowadzeniu inwentaryzacji (spisu towarów z natury) oraz rocznym podsumowaniu kolumn księgi.
Inwentaryzacja
Inwentaryzacja (spis z natury) obejmuje wszystkie składniki majątku obrotowego podatnika (w przypadku likwidacji firmy obejmuje się nią także wyposażenie) i służy sprawdzeniu oraz ewentualnemu skorygowaniu stanu tych składników. W jej wyniku podatnik może uzyskać informacje, które mogą usprawnić gospodarowanie majątkiem przedsiębiorstwa (np. posłużyć skutecznemu ustaleniu terminów zakupów towarów i materiałów). Jednak inwentaryzacja służy przede wszystkim prawidłowemu ustaleniu wyniku finansowego działalności prowadzonej przez podatnika.
Obowiązek sporządzenia inwentaryzacji mają wszyscy podatnicy prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów. W szczególności – zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia – sporządzenie inwentaryzacji powinno nastąpić na koniec każdego roku podatkowego.
Składniki inwentaryzacji
Spis z natury powinien odpowiadać stanowi rzeczywistemu, czyli ujmować faktyczny stan towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadów. Przepisy rozporządzenia definiują te pojęcia.
Towarami handlowymi są wyroby przeznaczone do sprzedaży w stanie nieprzerobionym. Towarami handlowymi są również produkty uboczne uzyskiwane przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej.
Materiałami (surowcami) podstawowymi są materiały, które w procesie produkcji lub przy świadczeniu usług stają się główną substancją gotowego wyrobu. Do materiałów podstawowych zalicza się również materiały stanowiące część składową (montażową) wyrobu lub ściśle z wyrobem złączone (np. opakowania – puszki, butelki) oraz opakowania wysyłkowe wielokrotnego użytku (np. transportery, palety), jeżeli opakowania te nie są środkami trwałymi.
Materiałami pomocniczymi są materiały niebędące materiałami podstawowymi, które są zużywane w związku z działalnością gospodarczą i bezpośrednio oddają wyrobowi swoje właściwości.
Wyrobami gotowymi są wyroby własnej produkcji, których proces przerobu został całkowicie zakończony, wykonane usługi, prace naukowo-badawcze, prace projektowe, geodezyjno-kartograficzne, zakończone roboty, w tym także budowlane.
Produkcją niezakończoną jest produkcja w toku oraz półwyroby (półfabrykaty), to jest niegotowe jeszcze produkty własnej produkcji, a także wykonywane roboty, usługi przed ich ukończeniem.
Brakami są nieodpowiadające wymaganiom technicznym wyroby własnej produkcji, całkowicie wykończone bądź też doprowadzone do określonej fazy produkcji. Brakami są również towary handlowe, które – na skutek uszkodzenia lub zniszczenia w czasie transportu bądź magazynowania – utraciły częściowo swą pierwotną wartość.
Odpadami są materiały, które – na skutek procesów technologicznych lub zniszczenia albo uszkodzenia – utraciły całkowicie swą pierwotną wartość użytkową.
Zasady sporządzania inwentaryzacji
Przy przeprowadzaniu inwentaryzacji podatnik powinien pamiętać o określonych zasadach.
Należy tu przede wszystkim wymienić wymóg przestrzegania zasady rzetelności, bowiem nierzetelnie dokonany spis z natury może mieć wpływ na odrzucenie księgi jako dowodu w postępowaniu. Natomiast dopóki księga stanowi dowód w postępowaniu, dane z niej wynikające stanowią podstawę do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego.
Z przedstawioną zasadą rzetelności koresponduje zasada kompletności, bowiem wyłącznie rzetelne sporządzenie wspomnianego spisu spowoduje, iż będzie on kompletny. Zatem do spisu z natury należy przyjąć wszystkie towary, według kryterium własności, tj. spisem należy objąć te towary, które stanowią własność podatnika, bez względu na miejsce ich położenia. Ponadto do spisu powinny zostać włączone także towary obce (stanowiące własność innych osób), jeżeli w dniu sporządzania spisu znajdują się w zakładzie podatnika sporządzającego spis. Należy przy tym zauważyć, że podatnicy prowadzący:
– działalność kantorową – obejmują spisem z natury także niesprzedane wartości dewizowe,
– działalność polegającą na udzielaniu pożyczek pod zastaw – obejmują spisem z natury także rzeczy zastawione pod udzielone pożyczki,
– działy specjalne produkcji rolnej – obejmują spisem z natury także niezużyte w toku produkcji materiały i surowce oraz ilość zwierząt według gatunków, z podziałem na grupy.
Warto zwrócić uwagę, iż w przypadku prowadzenia księgarń i antykwariatów księgarskich spisem z natury można obejmować jedną pozycją wydawnictwa o tej samej cenie, bez względu na nazwę i nazwisko autora, z podziałem na książki, broszury, albumy i inne (§ 28 ust. 2 rozporządzenia).
Inwentaryzacja powinna zostać sporządzona w sposób staranny i trwały oraz znajdować odzwierciedlenie na piśmie (zasada pisemności). Wiąże się to z odpowiednim jej udokumentowaniem. Spis z natury należy wpisać do księgi według poszczególnych rodzajów jego składników, a w sytuacji gdy podatnik sporządza odrębnie szczegółowe zestawienie poszczególnych składników inwentaryzacji – w jednej pozycji, ujmującej sumę (wartość) spisu. W tym zakresie zasadniczego znaczenia nabiera protokół inwentaryzacyjny, który powinien zawierać:
– imię i nazwisko podatnika (nazwę firmy),
– datę sporządzenia spisu z natury,
– numer kolejny pozycji arkusza spisu z natury,
– szczegółowe określenie towarów i innych składników objętych spisem z natury,
– jednostkę miary,
– ilość stwierdzoną w czasie spisu z natury,
– cenę w złotych i groszach,
– wartość wynikającą z przemnożenia ilości towaru przez cenę jednostkową,
– łączną wartość spisu z natury,
– klauzulę „Spis zakończono na pozycji ...”,
– podpisy osób sporządzających spis z natury oraz podpis właściciela zakładu (wspólników).
Sporządzony protokół inwentaryzacyjny powinien zostać podpisany przez osoby go sporządzające i być dołączony do księgi. Należy pamiętać, że w sytuacji gdy na podstawie spisu zostało sporządzone odrębne, szczegółowe zestawienie poszczególnych jego składników, spis z natury musi być wpisany do księgi według poszczególnych rodzajów jego składników lub w jednej pozycji (sumie). Zestawienie przechowuje się łącznie z księgą (§ 29 ust. 5 rozporządzenia).
Wycena
Sposób dokonania wyceny spisu z natury wynika z § 29 ust. 1–8 rozporządzenia.
Materiały i towary handlowe wycenia się według cen zakupu lub nabycia, a jeżeli są one niższe od ceny rynkowej – według cen rynkowych. Wynika z tego, że podatnik będzie mógł dokonać wyboru ceny, według której będzie określana wartość towarów i materiałów handlowych stanowiących jego własność, gdy cena rynkowa wycenianego materiału lub towaru handlowego nie jest niższa od ceny zakupu lub ceny nabycia tego materiału lub towaru.
Zgodnie z § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia przez cenę zakupu rozumie się cenę, jaką nabywca płaci za zakupione składniki majątku, pomniejszoną o podatek od towarów i usług, podlegający odliczeniu zgodnie z odrębnymi przepisami, a przy imporcie – powiększoną o należne cło, podatek akcyzowy oraz opłaty celne dodatkowe, obniżoną o rabaty, opusty, inne podobne obniżenia, w przypadku zaś otrzymania składnika majątku w drodze darowizny lub spadku – wartość odpowiadającą cenie zakupu takiego samego lub podobnego składnika. Natomiast przez cenę nabycia rozumie się cenę zakupu składnika majątku powiększoną o koszty uboczne związane z zakupem towarów i składników majątku do chwili złożenia w magazynie według ich cen zakupu, a w szczególności koszty transportu, załadunku i wyładunku oraz ubezpieczenia w drodze. Wybór przez podatnika wyceny wartości materiału lub towaru handlowego według ceny zakupu lub nabycia ma zatem istotne znaczenie, bowiem w przypadku przyjęcia wyceny według cen zakupu koszty uboczne zakupu zostaną w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów danego roku podatkowego, w przypadku natomiast przyjęcia wyceny według cen nabycia – do kosztów uzyskania przychodów zostanie zaliczona tylko ta część kosztów nabycia, która związana jest z materiałami i towarami handlowymi zużytymi do produkcji lub sprzedanymi. Pozostała część kosztów związanych z materiałami i towarami będącymi na stanie podatnika w dniu inwentaryzacji zostanie uznana za koszt uzyskania przychodu w następnych okresach rozrachunkowych. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że dokonanie przez podatnika wyceny według ceny nabycia spowoduje wyższą wartość remanentu końcowego, co ma bezpośredni wpływ na wartość pomniejszającą uzyskany przychód przy ustaleniu dochodu z prowadzonej działalności, o czym będzie mowa poniżej.
Jeżeli podatnik zdecyduje się na wycenę materiałów i towarów handlowych według ceny zakupu, ich wartość będzie wynikała bezpośrednio z dowodu ich zakupu. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy podatnik zamierza dokonać wyceny według ceny nabycia. Wtedy należy ustalić wskaźnik kosztów ubocznych zakupu. W tym celu dane z kolumny 10 księgi, w której zaewidencjonowano wartość zakupionych materiałów i towarów handlowych według cen zakupu, oraz z kolumny 11 księgi, w której ewidencjonuje się koszty uboczne zakupu, podlegają zsumowaniu po zakończeniu miesiąca lub po zakończeniu roku, jeżeli podatnik nie dokonuje miesięcznych sumowań narastająco od początku roku. W tym przypadku dodaje się do siebie odpowiednie sumy z poszczególnych miesięcy. Znając ogólne sumy wydatków na zakup materiałów i towarów handlowych oraz wydatków związanych z zakupem, oblicza się procentowy wskaźnik kosztów ubocznych zakupów według wzoru:

W = (

K

) x 100

M

gdzie:
W – oznacza wskaźnik kosztów ubocznych,
K – sumę rocznych kosztów ubocznych zakupu (kolumna 11 księgi),
M – wartość zakupionych materiałów i towarów handlowych (kolumna 10 księgi).
Wartość osiągniętego wskaźnika podwyższa jednostkowy koszt zakupu, a następnie ustala wartość poszczególnych składników spisu z natury.
PRZYKŁAD
Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynikają następujące dane: wartość zakupionych towarów handlowych (kolumna 10) – 354 678 zł, koszty uboczne zakupu (kolumna 11) – 76 891 zł. Wskaźnik kosztów ubocznych wyniósł: (76 891 / 354 678) x 100 = 21,68 proc. Jeżeli podatnik zdecyduje się na wycenę zapasów według cen nabycia, powinien podwyższyć jednostkowy koszt nabycia towaru objętego spisem o ten wskaźnik, np. jeżeli określony towar został zakupiony po cenie 100 zł, jego wartość w wycenie zostanie ustalona w następujący sposób: 100 + (100 x 21,68 proc.) = 100 + 21,68 = 121,68 zł.
Półwyroby (półfabrykaty), wyroby gotowe i braki własnej produkcji wycenia się według kosztów wytworzenia. Kosztem wytworzenia są wszelkie koszty związane bezpośrednio i pośrednio z przerobem materiałów, z wykonywaniem usług lub pozyskaniem (wydobyciem) kopalin, z wyłączeniem kosztów sprzedaży wyrobów gotowych i usług (§ 3 pkt 4 rozporządzenia).
Odpady użytkowe, które w toku działalności utraciły swoją pierwotną wartość użytkową, wycenia się według wartości wynikającej z oszacowania uwzględniającego ich przydatność do dalszego użytkowania.
Niesprzedane wartości dewizowe wycenia się według cen zakupu z dnia sporządzenia spisu, a w dniu kończącym rok podatkowy – według cen zakupu, jednak w wysokości nie wyższej niż kurs średni ogłaszany przez Narodowy Bank Polski w dniu kończącym rok podatkowy.
Rzeczy zastawione wycenia się według ich wartości rynkowej.
Produkcję niezakończoną przy działalności usługowej i budowlanej wycenia się według kosztów wytworzenia, z tym że nie może to być wartość niższa od kosztów materiałów bezpośrednich zużytych do produkcji niezakończonej.
Produkcję zwierzęcą objętą spisem z natury wycenia się według cen rynkowych z dnia sporządzenia spisu, z uwzględnieniem gatunku, grupy i wagi zwierząt.
W przypadku likwidacji działalności wycena materiałów i towarów handlowych odbywa się według cen zakupu.
Ponadto należy mieć na uwadze towary uszkodzone (lub np. towary, które wyszły z mody). W tym przypadku podatnik może dokonać wyceny, przyjmując za podstawę kwotę niższą od ceny zakupu, nabycia lub kosztu wytworzenia. W protokole inwentaryzacyjnym należy wtedy ująć – obok ceny przyjętej za podstawę wyceny – także jednostkową cenę zakupu, nabycia lub kosztu wytworzenia.
Wycenie nie będą natomiast podlegały ujęte w spisie towary obce. Należy je wyłącznie wskazać w protokole inwentaryzacyjnym, o którym była już mowa, z podaniem, czyją stanowią własność.
Wyceny należy dokonać nie później niż w terminie 14 dni od daty sporządzenia (zakończenia) spisu.
PRZYKŁAD
Wynik inwentaryzacji a dochód do opodatkowania
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych u podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica między przychodem w rozumieniu art. 14 tej ustawy a kosztami uzyskania. Uzyskaną w ten sposób wartość powiększa się o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków, jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego, lub pomniejszona o różnicę między wartością remanentu początkowego i końcowego, jeżeli wartość remanentu początkowego jest wyższa. Zatem wartość remanentu ma decydujący wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
PRZYKŁAD
Przychód w 2003 r. (kolumna 9 księgi)
wyniósł: 1 890 000 zł.
Koszty uzyskania przychodów (suma kolumn 10, 11, 15) wyniosły: 1 459 000 zł.
Remanent sporządzony na dzień 31 grudnia 2002 r. (będący jednocześnie remanentem na dzień 1 stycznia 2003 r.) wyniósł: 860 000 zł.
Remanent sporządzony na dzień 31 grudnia 2003 r. (będący jednocześnie remanentem na dzień 1 stycznia 2004 r.) wyniósł: 980 000 zł.
Różnica remanentowa wyniosła: – 120 000 zł,
Dochód wyniesie: 1 890 000 – 1 459 000 + 120 000 = 551 000 zł.
PRZYKŁAD
Przychód w 2003 r. (kolumna 9 księgi) wyniósł: 1 890 000 zł.
Koszty uzyskania przychodów (suma kolumn 10, 11, 15) wyniosły: 1 459 000 zł.
Remanent sporządzony na dzień 31 grudnia 2002 r. (będący jednocześnie remanentem na dzień 1 stycznia 2003 r.) wyniósł: 980 000 zł.
Remanent sporządzony na dzień 31 grudnia 2003 r. (będący jednocześnie remanentem na dzień 1 stycznia 2004 r.) wyniósł: 860 000 zł.
Różnica remanentowa wyniosła: + 120000 zł,
Dochód wyniesie: 1 890 000 – 1 459 000 – 120 000 = 311 000 zł.
Z powyższego wynika, że im większa różnica między wartością remanentu początkowego i końcowego, tym dochód z działalności prowadzonej przez podatnika będzie mniejszy.
Roczne podsumowanie księgi
Jak już wspomniano, przy miesięcznym zamknięciu księgi podatnik może pod podsumowaniem kolumn 7–15 księgi wpisać w poszczególnych kolumnach sumy od początku roku do miesiąca poprzedzającego ostatni miesiąc i w kolejnej pozycji wpisać sumę od początku roku. Jeżeli podatnik nie dokonywał podsumowania miesięcznego kolejnych miesięcy narastająco od początku roku, przy rocznym zamknięciu księgi będzie obowiązany sporządzić na oddzielnej karcie księgi roczne zestawienie zapisów miesięcznych z poszczególnych kolumn księgi (ust. 20 objaśnień do podatkowej księgi przychodów i rozchodów stanowiących załącznik do rozporządzenia).
USTALENIE DOCHODU Z PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI
W celu ustalenia dochodu osiągniętego w roku podatkowym należy na oddzielnej stronie księgi:
1) ustalić wartość osiągniętego przychodu w roku podatkowym (kolumna 9),
2) ustalić wysokość poniesionych w roku podatkowym kosztów uzyskania przychodów w sposób następujący:
– do wartości spisu z natury na początek roku podatkowego doliczyć wartość zakupu towarów handlowych (materiałów) z kolumn 10 i 11, a następnie pomniejszyć o wartość spisu z natury sporządzonego na koniec roku podatkowego,
– kwotę wynikającą z tego obliczenia powiększyć o kwotę wydatków z kolumny 15 oraz pomniejszyć o wartość wynagrodzeń w naturze w tej części, w której wydatki (koszty) związane z wynagrodzeniami w naturze zostały zaksięgowane w innych kolumnach księgi przychodów i rozchodów (np. w gastronomii koszty zakupu materiałów i towarów handlowych zużytych do przygotowania posiłków dla pracowników zostały wpisane w kolumnie 10),
3) wartość osiągniętego przychodu (kolumna 9) pomniejszyć o wysokość poniesionych w roku podatkowym kosztów uzyskania przychodu, obliczonych zgodnie z objaśnieniami zawartymi w pkt 2.
Wynikająca z tego obliczenia różnica stanowi kwotę dochodu osiągniętego w roku podatkowym (ust. 22 objaśnień do podatkowej księgi przychodów i rozchodów stanowiących załącznik do rozporządzenia).
PRZYKŁAD
Podatnik prowadzi działalność w zakresie sprzedaży artykułów papierowych i biurowych. W 2003 r. osiągnął przychody z tytułu sprzedaży towarów w wysokości 4 155 000 zł oraz z tytułu odsetek od środków na rachunku bankowym w wysokości 5000 zł. Wartość sporządzonego przez niego remanentu na dzień 1 stycznia 2003 r. wyniosła 452 000 zł. Wartość sporządzonego przez niego remanentu na dzień 31 grudnia 2003 r. wyniosła 526 000 zł. Wartość dokonanych zakupów w 2003 r. (liczona według cen zakupu) wyniosła 1 890 000 zł. Koszty uboczne zakupu wyniosły 899 000 zł. Pozostałe wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodów wyniosły 496 000 zł. Obliczenie dochodu przedstawia się następująco:
Przychód wyniósł:
4 155 000 zł (sprzedaż towarów)
+ 5000 zł (odsetki od środków na rachunku bankowym)
= 4 160 000 zł
Koszty uzyskania przychodów wyniosły:
452 000 zł (spis z natury na dzień 1 stycznia 2003 r.)
+ 1 890 000 (wydatki na zakup towarów)
+ 899 000 (koszty uboczne)
– 526 000 (spis z natury na dzień 31 grudnia 2003 r.)
+ 496 000 zł (pozostałe wydatki)
= 3 211 000 zł
Dochód wyniósł: 4 160 000 zł – 3 211 000 zł = 949 000 zł.
Jarosław Wowra
Autor jest pracownikiem izby skarbowej

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz